Թեհրանը լուրջ մտահոգություն է հայտնել նավթի համաշխարհային գների ապագայի վերաբերյալ՝ կանխատեսելով դրանց զգալի աճ։ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Աբբաս Արաղչիի հայտարարության համաձայն՝ նման դինամիկայի հիմնական պատճառը Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի ապակայունացնող քաղաքականությունն է Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանում։ Այս հայտարարությունը, որն արվել է 2026 թվականի մարտի 13-ին և տարածվել Sputnik Արմենիայի միջոցով՝ հղում անելով ՌԻԱ Նովոստիին և թուրքական Anadolu պետական գործակալությանը, ընդգծում է աշխարհաքաղաքական լարվածության և համաշխարհային էներգետիկ շուկաների միջև խորը փոխկապակցվածությունը։
Արաղչին միանշանակ մատնանշել է ԱՄՆ-ին և Իսրայելին որպես հիմնական մեղավորների, որոնք, նրա խոսքով, «տարածաշրջանը կործանման եզրին են հասցրել»։ Նա ընդգծել է, որ այդ երկրները պետք է պատասխանատվություն կրեն իրենց գործողությունների հետևանքների համար։ Այս մեղադրանքն արտացոլում է Իրանի վաղեմի դիրքորոշումը, որը Վաշինգտոնի և Թել Ավիվի ներկայությունն ու քաղաքականությունը տարածաշրջանում դիտարկում է որպես սպառնալիք իր անվտանգությանն ու կայունությանը։
Իրանական ռազմավարության կենտրոնական տարրը և պոտենցիալ սրացման աղբյուրը մնում է Հորմուզի նեղուցը՝ ծովային կենսական կարևոր ուղին, որով անցնում է նավթի համաշխարհային մատակարարումների զգալի մասը։ Իրանցի դիվանագետը հիշեցրել է, որ Հորմուզի նեղուցը փակ է այն երկրների համար, որոնք միացել են «ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ագրեսիային Իրանի դեմ»։ Այս հայտարարությունը համահունչ է Իրանի նոր գերագույն առաջնորդ Մոջթաբա Խամենեիի ավելի վաղ ուղերձին, ով իր առաջին հրապարակային ելույթում հայտարարել էր, որ նեղուցը պետք է շարունակի մնալ Թեհրանի շրջափակման տակ։ Խամենեին դա անվանել է հզոր լծակ Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հետ շարունակվող հակամարտությունում։
Հորմուզի նեղուցի ռազմավարական նշանակությունը հնարավոր չէ գերագնահատել։ Այն Պարսից ծոցի միակ ելքն է, որը կապում է նավթի խոշորագույն համաշխարհային արտադրողներին, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան, Իրաքը, Քուվեյթը, ԱՄԷ-ն և Իրանը, համաշխարհային շուկաների հետ։ Այս նեղուցում նավագնացության ցանկացած խախտում անմիջապես հանգեցնում է նավթի գների կտրուկ աճի և լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում համաշխարհային էներգետիկ անվտանգության վերաբերյալ։ Նեղուցի շրջափակման կամ նույնիսկ մասնակի սահմանափակման սպառնալիքը Թեհրանի ձեռքում ճնշման հզոր գործիք է, որը կարող է համաշխարհային տնտեսական ցնցում առաջացնել։
ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը տարածաշրջանում, ներառյալ Իրանի դեմ պատժամիջոցները, ռազմական ներկայությունը և որոշ տարածաշրջանային դաշնակիցների աջակցությունը, Թեհրանի կողմից ընկալվում է որպես թշնամական։ Իր հերթին, Իսրայելը՝ իր ակտիվ դիրքորոշմամբ Իրանի միջուկային ծրագրի և տարածաշրջանային ազդեցության նկատմամբ, նույնպես առանցքային գործոն է Իրանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման գործում։ Այս գործոնները ստեղծում են բարդ և պայթյունավտանգ դինամիկա, որտեղ մի կողմի յուրաքանչյուր գործողություն մյուս կողմի պատասխան ռեակցիան է առաջացնում՝ ուժեղացնելով ընդհանուր անկայունությունը։
Իրանի կանխատեսումները նավթի գների աճի վերաբերյալ անհիմն չեն։ Պատմականորեն, Պարսից ծոցում ցանկացած խոշոր հակամարտություն կամ նույնիսկ հակամարտության սպառնալիք հանգեցրել է նավթային շուկաների անկայունության։ Այն պայմաններում, երբ համաշխարհային տնտեսությունը նոր է վերականգնվում տարբեր ցնցումներից հետո, էներգակիրների գների աճի նոր փուլը կարող է հեռուն գնացող բացասական հետևանքներ ունենալ, ներառյալ գնաճը, տնտեսական աճի դանդաղումը և սոցիալական անկարգությունները տարբեր երկրներում։
Արաղչիի հայտարարությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես Իրանի փորձ՝ միջազգային հանրության ուշադրությունը հրավիրելու իր մտահոգությունների վրա և պոտենցիալ էներգետիկ ճգնաժամի պատասխանատվությունը ԱՄՆ-ի և Իսրայելի վրա բարդելու։ Թեհրանը ձգտում է իրեն ներկայացնել որպես ագրեսիվ քաղաքականության զոհ, որը ստիպված է պատասխան միջոցներ ձեռնարկել իր շահերն ու ինքնիշխանությունը պաշտպանելու համար։ Սա ավելի լայն տեղեկատվական արշավի մի մասն է, որն ուղղված է տարածաշրջանային իրադարձությունների որոշակի ընկալման ձևավորմանը։
Այս հայտարարությունների համատեքստում համաշխարհային տերությունները և միջազգային կազմակերպությունները, հավանաբար, ուշադիր կհետևեն Պարսից ծոցում տիրող իրավիճակի զարգացումներին։ Լարվածության թուլացման և դիվանագիտական լուծումների որոնման փորձերն էլ ավելի արդիական են դառնում՝ կանխելու հետագա սրացումը, որը կարող է աղետալի հետևանքներ ունենալ ոչ միայն տարածաշրջանի, այլև համաշխարհային տնտեսության համար։ Հարցը, թե ինչպես կարձագանքեն ԱՄՆ-ը և Իսրայելը այս մեղադրանքներին և սպառնալիքներին, մնում է բաց, բայց մի բան պարզ է. Մերձավոր Արևելքը շարունակում է մնալ աշխարհաքաղաքական ռիսկերի էպիկենտրոնը, որն ուղղակիորեն ազդում է համաշխարհային էներգետիկ անվտանգության վրա։
Այսպիսով, Իրանի ԱԳՆ-ի հայտարարությունը ոչ միայն կանխատեսում է, այլև նախազգուշացում է ընթացիկ տարածաշրջանային քաղաքականության պոտենցիալ հետևանքների մասին։ Այն ընդգծում է, որ համաշխարհային էներգետիկ շուկաների կայունությունն անքակտելիորեն կապված է Մերձավոր Արևելքում խորը արմատներ ունեցող քաղաքական և ռազմական հակամարտությունների լուծման հետ։ Առանց առանցքային խաղացողների մոտեցումների զգալի փոփոխությունների, նավթի գների աճի հեռանկարը, ինչպես կանխատեսում է Թեհրանը, դառնում է ավելի ու ավելի իրական՝ սպառնալով համաշխարհային տնտեսական անորոշության նոր փուլով։
