Մեր մոլորակը պտտվում է ավելի դանդաղ, քան մեկ դար առաջ, և դրա պատճառը կլիմայի փոփոխությամբ պայմանավորված սառցադաշտերի աննախադեպ հալումն է։ Վիեննայի համալսարանի և Ցյուրիխի ETH-ի գիտնականների նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Երկրի վրա օրվա երկարացման տեմպերն «աննախադեպ» են վերջին 3,6 միլիոն տարվա երկրաբանական պատմության մեջ։
Այս երևույթի հիմնական պատճառը սառցադաշտերի, այդ թվում՝ բևեռային սառցադաշտերի լայնածավալ հալումն է։ Ջրի հսկայական ծավալները, որոնք նախկինում արգելափակված էին բարձր լայնությունների սառցե զանգվածներում, այժմ հոսում են օվկիանոսներ և վերաբաշխվում հասարակածին մոտ։ Զանգվածի այս տեղաշարժը Երկրի բևեռներից դանդաղեցնում է մոլորակի պտույտը՝ նման այն դահուկորդին, որը ձգում է իր ձեռքերը կողքերը՝ դանդաղեցնելու իր պտույտը։
Միլիոնավոր տարիներ առաջ նայելու համար հետազոտողներն ուսումնասիրել են միաբջիջ ծովային օրգանիզմների՝ բենթոսային ֆորամինիֆերների բրածո մնացորդները։ Նրանց խեցեղենի քիմիական կազմը պահպանել է տեղեկություններ ծովի մակարդակի հնագույն փոփոխությունների մասին, ինչը թույլ է տվել հաշվարկել, թե ինչպես է փոխվել Երկրի պտույտը։ Հատուկ մշակված մեքենայական ուսուցման ալգորիթմը հնարավորություն է տվել հուսալի եզրակացություններ անել մեր օրերից մինչև ուշ պլիոցեն ընկած ժամանակահատվածի տվյալներից։
Այս ողջ երկրաբանական պատմությունը մատնանշում է ներկա պահի յուրահատկությունը։ Կլիմայով պայմանավորված օրվա երկարացման ներկայիս արագությունը կազմում է 1,33 միլիվայրկյան մեկ դարում։ Առաջին հայացքից սա աննշան մեծություն է թվում, սակայն ամբողջ մոլորակի մասշտաբով սրանք հսկայական փոփոխություններ են։
«Օրվա նման երկարացումը պահանջում է մոլորակի զանգվածի ապշեցուցիչ վերաբաշխում՝ մոտ 1000 գիգատոննա ջուր, որը տեղաշարժվում է բևեռներից դեպի օվկիանոսներ», — բացատրում է ուսումնասիրության համահեղինակ, Ցյուրիխի ETH-ի պրոֆեսոր Բենեդիկտ Զոյան։ — Այս քանակությունը պատկերացնելու համար պատկերացրեք Նյու Յորքի վրա 10 կմ բարձրությամբ, Էվերեստից բարձր սառույցի ամբողջական խորանարդ»։
Աշխատանքի համահեղինակ, Վիեննայի համալսարանի պրոֆեսոր Մոստաֆա Քիանի Շահվանդին ավելացնում է, որ Երկրի պտտման էներգիայի փոփոխությունը համարժեք է 9.0 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժի՝ ոչ թե ավերիչ ուժով, այլ մոլորակի վրա մաքուր էներգետիկ ազդեցությամբ։
Գիտնականները երկրաբանական պատմության մեջ հայտնաբերել են միայն մեկ պահ՝ մոտ երկու միլիոն տարի առաջ, երբ փոփոխությունների արագությունը մոտենում էր ժամանակակիցին։ Այն ժամանակ սառցադաշտերի փխրունության և CO₂-ի բնական մակարդակի բարձրացման հազվագյուտ համադրությունը առաջացրել էր լայնածավալ հալում։ «Նման մասշտաբի բնական իրադարձություն չի կրկնվել միլիոնավոր տարիներ, սակայն մարդկային գործունեությունը համեմատելի ազդեցության է հասել ընդամենը մեկ դարում», — ընդգծում է Զոյան։
Եթե ջերմոցային գազերի արտանետումները շարունակեն աճել ներկայիս սցենարով, ապա 21-րդ դարի վերջում կլիման կդառնա օրվա տևողությունը փոխող հիմնական գործոնը՝ գերազանցելով նույնիսկ Լուսնի գրավիտացիոն ազդեցությունը։ Սովորական մարդկանց համար այս փոփոխություններն աննկատ են, բայց դրանք կարևոր է հաշվի առնել արբանյակների և տիեզերական սարքերի նավիգացիայի, GPS համակարգերի և գլոբալ ժամանակի համար։ Ապագայում գիտնականները նախատեսում են գնահատել այլ մարդածին գործընթացների, օրինակ՝ ստորգետնյա ջրերի սպառման, ներդրումը՝ ավելի ճշգրիտ հասկանալու համար մարդկության ազդեցությունը մեր մոլորակի պտտման վրա։
