Դուք արթնանում եք առավոտյան, վերցնում եք հեռախոսը, բացում սոցիալական ցանցերի լրահոսը և միանգամից հայտնվում ուրիշների հաջողությունների հորձանուտում: Մեկը սուրճ է խմում Բալիի վիլլայում, ձեր նախկին դասընկերը բացել է իր երրորդ բիզնեսը, իսկ մի ծանոթ զույգ պարծենում է կատարյալ հարաբերություններով ու նոր մեքենայով: Այդ պահին ձեր ներսում ծնվում է մի տհաճ զգացողություն. «Իմ կյանքը ձանձրալի է, մինչդեռ մնացած բոլորը վերցնում են այս աշխարհից առավելագույնը»:
Ժամանակակից հոգեբանության մեջ այս վիճակն ունի հստակ անվանում՝ բաց թողնված օգուտի համախտանիշ, կամ FOMO (Fear of Missing Out): Սա մշտական վախն է բաց թողնելու որևէ հետաքրքիր իրադարձություն, կարևոր կարիերայի հնարավորություն կամ թրենդ, որով հենց այս պահին ապրում են ուրիշները:
Ինչպե՞ս են ալգորիթմները մանիպուլացնում մեր էվոլյուցիան
Ամեն ինչից անմասն մնալու վախը պարզապես երես առած սերնդի քմահաճույքը չէ: Սա հնագույն էվոլյուցիոն մեխանիզմ է: Միլիոնավոր տարիներ առաջ ցեղից վտարվելը մարդու համար նշանակում էր ստույգ մահ, ուստի մեզ կենսականորեն անհրաժեշտ էր գիտենալ այն ամենը, ինչ կատարվում էր խարույկի շուրջը:
Ժամանակակից սոցցանցերը նենգաբար օգտագործում են այս նախնադարյան բնազդը.
-
Հասանելիության պատրանք. Լրահոսը ստեղծում է զգացողություն, որ հաջողությունը, կատարյալ մարմինն ու հավերժական ճամփորդությունները բնականոն երևույթ են, որոնք հասանելի են բոլորին: Մեր ուղեղը չի հասկանում, որ տեսնում է ոչ թե իրական կյանքը, այլ խնամքով խմբագրված «ցուցափեղկը»:
-
Դոֆամինային թակարդ. Ալգորիթմները մեզ կախվածության մեջ են գցում բովանդակության մշտական թարմացումից: Մենք վախենում ենք հեռախոսը մի կողմ դնել նույնիսկ մեկ ժամով, չէ՞ որ այդ ընթացքում կարող է տեղի ունենալ մի պատմական բան, որի մասին մենք կիմնանք ամենավերջում:
-
Ինքնագնահատականի անկում. Մեր սովորական, առօրյա կյանքը (իր հոգնածությամբ ու կենցաղային գործերով) մեկ ուրիշի կյանքի լավագույն դրվագի հետ մշտապես համեմատելը հանգեցնում է խորը հուզական այրման և տագնապայնության:
FOMO-ից դեպի JOMO. անցնում ենք գիտակցված ռեժիմի
Այս ճնշմանը դիմակայելը դժվար է, բայց հնարավոր: Ի հակակշիռ մշտական տագնապի՝ աշխարհում ծնվել է նոր թրենդ՝ JOMO (Joy of Missing Out), որը թարգմանվում է որպես «բաց թողնելու բերկրանք»:
JOMO-ն հանուն սեփական իրական ու շոշափելի կյանքի՝ ավելորդ տեղեկատվական աղմուկից գիտակցաբար հրաժարվելու փիլիսոփայությունն է: Ահա մի քանի քայլ, որոնք կօգնեն փոխել մտածելակերպը.
-
Տեղեկատվական դիետա. Առանց խղճահարության դադարեք հետևել այն բլոգերներին ու ծանոթներին, ում էջերը ձեր մեջ առաջացնում են ոչ թե ոգեշնչում, այլ նախանձ և սեփական թերարժեքության զգացում: Ձեր լրահոսը պետք է աշխատի ձեր օգտին, այլ ոչ թե ձեր դեմ:
-
«Ոչ» ասելու արվեստը. Սովորեք հրաժարվել հանդիպումներից, որոնց չեք ցանկանում գնալ, և այն նախագծերից, որոնք վերցնում եք միայն «իսկ եթե էլ չառաջարկե՞ն» վախից դրդված: Ուրիշին ասված յուրաքանչյուր «ոչ» ինքնաբերաբար վերածվում է «այո»-ի հենց ձեզ համար:
-
Կենտրոնացում օֆլայնի վրա. Փոխարինեք երեկոյան լրահոսի դիտումը պարզ ֆիզիկական երևույթներով՝ զբոսանքով՝ առանց հեռախոսի, թղթե գրքի ընթերցանությամբ կամ ընթրիք պատրաստելով: Վերադարձրեք ձեզ իրական պահի համը, որը ոչ ոք լայքերով չի գնահատում:
Սոցցանցերը մեզ վաճառում են կատարյալ պատկերներ, բայց խլում են ամենաթանկը՝ մեր ներկա ժամանակը: Հիշեք՝ քանի դեռ դուք զբաղված եք ուրիշի փայլուն հաջողությունները դիտելով, ձեր սեփական, եզակի կյանքը անցնում է սմարթֆոնի էկրանից այն կողմ: Թույլ տվեք ձեզ երբեմն ինչ-որ բան բաց թողնել, մի կողմ դրեք հեռախոսը և սկսեք ապրել այստեղ և հիմա:
