Աստղագիտության աշխարհում տեղի է ունեցել մի նշանակալի իրադարձություն, որը կարող է փոխել մոլորակների ձևավորման գործընթացների մեր պատկերացումները։ Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի (ESO) գիտնականները պաշտոնապես հայտարարել են WISPIT 2-ի հայտնաբերման մասին՝ հազվագյուտ և չափազանց արժեքավոր երիտասարդ աստղային համակարգի, որտեղ հենց հիմա ակտիվորեն ձևավորվում են մի քանի մոլորակներ։ Այս հայտնագործությունը, որի մասին հայտնում է ՏԱՍՍ-ը՝ հղում անելով աստղադիտարանի տվյալներին, դիտարկումների ողջ պատմության ընթացքում մեր Գալակտիկայի մոտակա շրջաններում արձանագրված երկրորդ նման դեպքն է, ինչը ընդգծում է դրա բացառիկությունը։
WISPIT 2 համակարգը գտնվում է Երկրից 433 լուսային տարի հեռավորության վրա, ինչը տիեզերական չափանիշներով համեմատաբար մոտ հեռավորություն է՝ թույլ տալով մանրամասն դիտարկումներ կատարել։ Այս հայտնագործության հիմնական տարրը երիտասարդ աստղը շրջապատող նախամոլորակային սկավառակի մանրակրկիտ վերլուծությունն էր։ Աստղագետները դրանում հայտնաբերել են բնորոշ բացեր և խտացումներ՝ կառուցվածքներ, որոնք ուղղակիորեն վկայում են այն մասին, որ այս գազափոշու ամպի ներսում արդեն ձևավորվում են խոշոր մոլորակներ։ Այս բացերը ստեղծվում են երիտասարդ, աճող մոլորակների գրավիտացիոն ազդեցությամբ, որոնք մաքրում են իրենց ուղեծրերը՝ կլանելով կամ հետ մղելով շրջակա նյութը։
ESO-ի հետազոտողները առաջ են քաշել հետաքրքրաշարժ վարկած. WISPIT 2 սկավառակի ներսում կարող են թաքնված լինել ոչ թե երկու, այլ երեք խոշոր մոլորակներ։ «Մենք ենթադրում ենք, որ դրա ներսում կարող են թաքնված լինել ոչ թե երկու, այլ երեք խոշոր մոլորակներ, ինչի մասին վկայում է նախամոլորակային սկավառակի եզրերին բացի առկայությունը», — պարզաբանել են գիտնականները։ Այս ենթադրությունը հիմնված է դիտարկվող բացերի բարդության և կառուցվածքի վրա, որոնք կարող են լինել մի քանի զանգվածային մարմինների փոխազդեցության արդյունք։ Նախնական գնահատականները ցույց են տալիս, որ այս ձևավորվող մոլորակներից մեկի զանգվածը արդեն համեմատելի է Սատուրնի հետ՝ մեր Արեգակնային համակարգի գազային հսկայի, ինչը ցույց է տալիս նյութի պոտենցիալ արագ և արդյունավետ կուտակման գործընթաց։
WISPIT 2-ի հայտնագործության արժեքը անհնար է գերագնահատել։ Այն աստղագետներին աննախադեպ հնարավորություն է ընձեռում դիտարկել մոլորակների ձևավորման գործընթացը գրեթե իրական ժամանակում, աստղային համակարգի էվոլյուցիայի ամենավաղ փուլում։ Սա չափազանց կարևոր է, քանի որ մոլորակների ակտիվ ձևավորման փուլը աստղագիտական չափանիշներով համեմատաբար կարճ է տևում՝ ընդամենը մի քանի միլիոն տարի, ինչը տիեզերքի մասշտաբներով մի ակնթարթ է։ Նման օբյեկտները չափազանց հազվադեպ են, և յուրաքանչյուր նոր հայտնաբերում ոսկու հանք է դառնում տեսաբանների և դիտորդների համար՝ թույլ տալով ստուգել և ճշգրտել գոյություն ունեցող մոդելները։
Ի տարբերություն HD 137010 b էկզոմոլորակի վերջին հայտնագործության, որի մասին այս տարվա սկզբին հայտնել էր աստղագետների միջազգային խումբը (գտնվում է Երկրից 146 լուսային տարի հեռավորության վրա և զարմանալիորեն նման է Երկրին ու Մարսին հիմնական պարամետրերով), WISPIT 2 համակարգը բոլորովին այլ տեսանկյուն է առաջարկում։ HD 137010 b-ն արդեն ձևավորված մոլորակ է, մինչդեռ WISPIT 2-ը թույլ է տալիս նայել մոլորակների «օրրանը»՝ դիտարկելով դրանց ծնունդը։ Սա նման է չափահաս մարդու ուսումնասիրությունը սաղմի զարգացումը դիտարկելուն. երկու մոտեցումներն էլ արժեքավոր են, բայց տալիս են տարբեր տեսակի տեղեկություններ։
WISPIT 2-ի հայտնագործությունը ոչ միայն ընդլայնում է մեր երիտասարդ աստղային համակարգերի կատալոգը, այլև գիտնականներին եզակի հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են մոլորակները ծնվում տարբեր պայմաններում և միջավայրերում։ Համեմատական վերլուծությունը այլ նախամոլորակային սկավառակների և արդեն ձևավորված համակարգերի հետ կօգնի ավելի լավ հասկանալ մոլորակների ձևավորման ունիվերսալ և հատուկ մեխանիզմները։ Ի վերջո, այս դիտարկումները մեզ մոտեցնում են մեր սեփական Արեգակնային համակարգի ձևավորման պատմության գաղտնիքը բացահայտելուն՝ թույլ տալով տեսնել, թե ինչպիսին կարող էին լինել Երկիրը, Մարսը, Յուպիտերը և Սատուրնը իրենց գոյության արշալույսին։ Սա հուզիչ ժամանակ է աստղագիտության համար, երբ տիեզերքի խորքերը յուրաքանչյուր նոր հայացք հիմնարար հայտնագործություններ է բերում։
