Տարածաշրջանային լարվածության աճի պայմաններում Իրանը հանդես է եկել Ադրբեջանի հասցեին ուղղված միանշանակ և չափազանց լուրջ նախազգուշացմամբ՝ հայտարարելով, որ ցանկացած երկիր, որն իր տարածքը կտրամադրի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Իսրայելի պոտենցիալ ագրեսիվ գործողությունների համար, ինքնաբերաբար կդառնա Իսլամական Հանրապետության օրինական թիրախը։ Այս հայտարարությունը, որն արվել է Իրանի արտաքին գործերի նախարարի կողմից իր ադրբեջանցի գործընկերոջ հետ հեռախոսազրույցի ընթացքում, տարածվել է Pars Today գործակալության կողմից և հաստատվել NEWS.am լրատվական պորտալի կողմից՝ ընդգծելով Թեհրանի խորը մտահոգությունը տարածաշրջանային անվտանգության և ինքնիշխանության վերաբերյալ։
Հաղորդագրության համաձայն՝ Իրանի արտգործնախարարը հստակորեն շարադրել է Թեհրանի դիրքորոշումը՝ հղում անելով միջազգային իրավունքի սկզբունքներին։ Նա ընդգծել է, որ «միջազգային իրավունքի համաձայն՝ ոչ մի երկիր իրավունք չունի իր տարածքը և ռեսուրսները տրամադրել այլ պետությունների ագրեսիվ գործողությունների համար»։ Այս հայտարարությունը ուղղակի ակնարկ է Ադրբեջանի տարածքի պոտենցիալ օգտագործման վերաբերյալ այնպիսի գործողությունների համար, որոնք Իրանը կարող է դիտարկել որպես իր ազգային անվտանգությանը սպառնացող։ Իրանական կողմը բազմիցս մտահոգություն է հայտնել իր սահմանների մոտ իսրայելական և ամերիկյան ուժերի ենթադրյալ ներկայության կամ ակտիվության վերաբերյալ, հատկապես Ադրբեջանում, որը երկար սահման ունի Իրանի հետ։
Այնուհետև Իրանի արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավարը պարզաբանել է Իրանի պաշտպանական միջոցառումների բնույթը։ Նա հայտարարել է, որ «Իրանի պաշտպանական միջոցառումներն ուղղված են բացառապես ագրեսորների, ինչպես նաև Իրանի վրա հարձակումների համար օգտագործվող բազաների և օբյեկտների դեմ»։ Սա նշանակում է, որ եթե Ադրբեջանի որևէ օբյեկտ կամ տարածք օգտագործվի ԱՄՆ-ի կամ Իսրայելի կողմից Իրանի դեմ հարձակումներ պլանավորելու կամ իրականացնելու համար, դրանք կդիտարկվեն որպես օրինական ռազմական թիրախներ։ Նման հայտարարությունը ոչ միայն ընդգծում է Իրանի վճռականությունը պաշտպանելու իր շահերը, այլև ուղղակի նախազգուշացում է Բաքվին Թեհրանի աշխարհաքաղաքական հակառակորդների հետ ռազմական համագործակցության խորացման հնարավոր հետևանքների մասին։
Այս նախազգուշացման աշխարհաքաղաքական համատեքստը չափազանց կարևոր է։ Իրանի և Ադրբեջանի հարաբերությունները պատմականորեն բարդ են՝ լարվածության շրջաններով, որոնք կապված են տարածաշրջանային դաշինքների, էթնիկ հարցերի և էներգետիկ քաղաքականության հետ։ Վերջին տարիներին Իրանը մտահոգություն է հայտնել Իսրայելի հետ Ադրբեջանի համագործակցության ընդլայնման վերաբերյալ, հատկապես պաշտպանության և անվտանգության ոլորտում։ Թեհրանը ցանկացած իսրայելական ներկայություն իր սահմանների մոտ դիտարկում է որպես ուղղակի սպառնալիք՝ հաշվի առնելով երկու երկրների միջև երկարատև թշնամությունը։ Նմանապես, տարածաշրջանում ամերիկյան ռազմական կամ հետախուզական ներկայության ցանկացած ուժեղացում Իրանի կողմից ընկալվում է որպես Իսլամական Հանրապետության զսպման կամ թուլացման ռազմավարության մաս։
Այս նախազգուշացումը նաև արտացոլում է Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանային անվտանգության ավելի լայն դինամիկան, որտեղ Իրանը ակտիվորեն դիմակայում է այն ամենին, ինչը համարում է ամերիկյան և իսրայելական միջամտություն։ Իրանի անվտանգության դոկտրինան հիմնված է ինքնապաշտպանության և սպառնալիքների կանխարգելման սկզբունքների վրա, որոնք հաճախ արտահայտվում են տարածաշրջանային դաշնակիցների աջակցության և սեփական ռազմական ներուժի զարգացման միջոցով։ Իրանի ԱԳՆ հայտարարությունը կարելի է մեկնաբանել որպես իր հարևանների, հատկապես Թեհրանի աշխարհաքաղաքական հակառակորդների հետ սերտ կապեր ունեցողների համար «կարմիր գծեր» սահմանելու փորձ։
Նման հայտարարության հետևանքները կարող են բազմաշերտ լինել։ Ադրբեջանի համար սա ստեղծում է նուրբ դիվանագիտական երկընտրանք, քանի որ երկիրը ձգտում է հավասարակշռել իր հարաբերությունները տարբեր տարածաշրջանային և գլոբալ տերությունների հետ։ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հետ համագործակցության շարունակումը կամ խորացումն այժմ կապված է Իրանի կողմից հնչեցված հստակ ռիսկի հետ։ Տարածաշրջանի համար ընդհանուր առմամբ այս նախազգուշացումը ուժեղացնում է անորոշության և էսկալացիայի բարձր աստիճանը։ Միջազգային հանրությունը, հավանաբար, ուշադիր կհետևի իրադարձությունների զարգացմանը, քանի որ Իրանի և նրա հակառակորդների միջև ցանկացած ուղղակի բախում, որը հրահրված է երրորդ երկրի տարածքի օգտագործմամբ, կարող է աղետալի հետևանքներ ունենալ ամբողջ Մերձավոր Արևելքի և Հարավային Կովկասի կայունության համար։ Այսպիսով, Թեհրանի հայտարարությունը ոչ միայն դիվանագիտական նոտա է, այլև լուրջ ազդանշան Իրանի պատրաստակամության մասին՝ վճռական գործողությունների դիմելու իր անվտանգության «կարմիր գծերը» խախտելու դեպքում։
