Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) հասցեին հերթական կտրուկ հայտարարությունն է արել՝ մեղադրելով այն 2020 թվականին երկիրը «կոտորածի» ուղարկելու մեջ։ 2026 թվականի մարտի 25-ին արված այս հայտարարությունը ևս մեկ անգամ ընդգծում է Երևանի և ռազմաքաղաքական բլոկի միջև առկա խորը ճգնաժամը, որը Հայաստանը ժամանակին համարում էր իր անվտանգության երաշխավորը։
«ՀԱՊԿ-ը, որը 2020 թվականին Հայաստանի անվտանգության երաշխավորն էր, երկիրը կոտորածի ուղարկեց», - հայտարարել է Փաշինյանը՝ չխնայելով արտահայտությունները։ Իր խոսքերի հաստատման համար վարչապետն առաջարկել է ուշադրություն դարձնել Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի վերջին հայտարարություններին, որոնք արվել են Բաքու կատարած այցի ժամանակ։ Սա հղում է Երևանի և Մինսկի միջև վաղուց առկա լարվածությանը, որն սրվել է Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմից հետո։
Բելառուսի հետ հարաբերություններում լարվածությունը հասել է իր գագաթնակետին 2024 թվականի դեկտեմբերին, երբ Փաշինյանը Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստում հրապարակայնորեն հայտարարեց, որ ոչ մի հայ պաշտոնյա չի այցելի Բելառուս այնքան ժամանակ, քանի դեռ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն նրա նախագահն է։ Այս դեմարշը երկու երկրների ղեկավարների միջև «սուր խոսքերի» և փոխադարձ մեղադրանքների շարքի պատասխանն էր։ Ավելի վաղ Փաշինյանն արդեն ակնարկել էր, որ «ՀԱՊԿ-ի ղեկավարներից մեկը հայտարարում է, որ ինքը մասնակցել է 44-օրյա պատերազմի նախապատրաստմանը, խրախուսել է, հավատացել և ցանկացել է Ադրբեջանի հաղթանակը», ինչը շատերի կողմից ընկալվել է որպես ուղիղ ակնարկ Լուկաշենկոյի հասցեին։
Փաշինյանի մեղադրանքները եզակի դեպք չեն, այլ տեղավորվում են Հայաստանի և ՀԱՊԿ-ի հարաբերությունների վատթարացման ընդհանուր համատեքստում։ 2024 թվականի փետրվարին Երևանը հայտարարեց կազմակերպությանն իր անդամակցությունը սառեցնելու և անդամավճարների վճարումը դադարեցնելու մասին։ Այս քայլի հիմնական պատճառը վարչապետը համարեց ՀԱՊԿ-ի կողմից Հայաստանի նկատմամբ իր պաշտպանական պարտավորությունները չկատարելը, հատկապես 2021-2022 թվականների կրիտիկական շրջաններում, երբ, ըստ Երևանի, երկրի անվտանգությունն ու ինքնիշխանությունը վտանգի տակ էին Ադրբեջանի ագրեսիայի պատճառով։
Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը բազմիցս հայտարարել է, որ ՀԱՊԿ-ին անդամակցության հարցով վերջնական որոշումը կախված կլինի մասնակից երկրների քաղաքական արձագանքից՝ Ադրբեջանի կողմից հայկական տարածքների օկուպացիայի վերաբերյալ։ Սակայն, չնայած այս հայտարարություններին, 2025 թվականի վերջին Երևանից հաղորդագրություններ էին ստացվում այն մասին, որ ՀԱՊԿ-ից դուրս գալու հարցը պաշտոնապես չի քննարկվում, ինչը որոշակի երկիմաստություն է ստեղծում Հայաստանի դիրքորոշման մեջ։
Իր հերթին, ՀԱՊԿ-ը շարունակում է տեղեկացնել Երևանին ընդունվող որոշումների մասին՝ չնայած անդամակցության սառեցմանը։ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, մեկնաբանելով իրավիճակը, նշել է, որ Հայաստանը, մնալով կազմակերպության անդամ, աջակցում է նրա որոշումներին, սակայն չի մասնակցում նիստերին։ Այս իրավիճակն ընդգծում է հարաբերությունների բարդ և բազմակողմանի բնույթը, որտեղ յուրաքանչյուր կողմ փորձում է հավասարակշռություն գտնել սեփական շահերի և հավաքական անվտանգության շրջանակներում ստանձնած պարտավորությունների միջև։ Փաշինյանի «կոտորածի» մասին հայտարարությունը միայն ուժեղացնում է հռետորաբանությունը և խորացնում անդունդը Հայաստանի և ՀԱՊԿ-ի իր նախկին դաշնակիցների միջև՝ կասկածի տակ դնելով տարածաշրջանային անվտանգության ապագան։
