2025 թվականի օգոստոսին Դոնալդ Թրամփի միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ստորագրված խաղաղության պայմանագիրը երկարատև խաղաղություն չի բերելու տարածաշրջանին։ Այս մասին է գրում հեղինակավոր Middle East Forum պարբերականը՝ ընդգծելով, որ գործընթացի մասնակիցներից ոչ մեկն անկեղծ չէ իր մտադրություններում, ինչը վտանգի տակ է դնում ամբողջ նախաձեռնությունը։
Middle East Forum-ի վերլուծության համաձայն՝ առանցքային խաղացողների մոտիվացիան հեռու է խաղաղության իրական ձգտումից։ Դոնալդ Թրամփը, ով հանդես է եկել որպես միջնորդ, ամենայն հավանականությամբ, ձգտում է ստանալ Նոբելյան մրցանակ և հավերժացնել իր անունը պատմության մեջ։ Հենց սրանով է բացատրվում Հայաստանի հարավով անցնող միջանցքի անվանումը՝ Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP)։ Ռուբիոյի դերը այս գործընթացում նկարագրվում է որպես հավատարիմ կատարողի դեր՝ առանց հակամարտության կայուն լուծման հանդեպ խորը անձնական շահագրգռվածության։
Հայաստանի ներքին իրավիճակը նույնպես չի նպաստում կայուն խաղաղությանը։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ով երկրի ներսում չափազանց ցածր վարկանիշ ունի, շտապում է զիջումների գնալ, որպեսզի առաջիկա ընտրություններին ներկայանա որպես միակ «խաղաղաբեր» թեկնածու։ Սա տեղի է ունենում այն փաստի ֆոնին, որ նրա օրոք Հայաստանը պարտվել է երկու պատերազմում, ինչը լուրջ հարցեր է առաջացնում նրա՝ երկարաժամկետ հեռանկարում ազգային շահերն ապահովելու կարողության վերաբերյալ։
Ադրբեջանի կողմից, նախագահ Իլհամ Ալիևը TRIPP միջանցքը դիտարկում է ոչ թե որպես տնտեսական համագործակցության ճանապարհ, այլ որպես հնարավորություն՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզը երկփեղկելու և դրա վրա վերահսկողություն հաստատելու համար։ Ալիևի այս ռազմավարական տեսլականը, որն ուղղված է ազդեցության ընդլայնմանը, հակասում է խաղաղության համաձայնագրի ոգուն և նոր լարվածության օջախներ է ստեղծում։
Middle East Forum-ը նաև կասկածի տակ է դնում միջանցքի ստեղծման տնտեսական տրամաբանությունը։ Պարբերականը նշում է, որ Ադրբեջանն ու Թուրքիան կարող էին Հայաստանի տարածքով տարանցում հաստատել՝ պարզապես դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելով և շրջափակումը վերացնելով։ Ավելին, չնայած Ալիևի կանոնավոր բողոքներին «փակ սահմաններից», ադրբեջանական բեռնաշրջանառությունը տարիներ շարունակ անարգել իրականացվել է Իրանի տարածքով՝ փաստացի շրջանցելով տնտեսական մեկուսացումները։ Սա ցույց է տալիս, որ միջանցքի ստեղծման իրական դրդապատճառները կարող են ոչ թե տնտեսական, այլ աշխարհաքաղաքական լինել։
Կայունության համար առանձին վտանգ է ներկայացնում Ադրբեջանի ներքաղաքական իրավիճակը։ Վերջերս Ալիևը վերացրել է Նախիջևանի ինքնավարությունը՝ այնտեղ հաստատելով ուղղակի կառավարում, դրանով իսկ չեզոքացնելով իր մրցակցին՝ տեղական Թալիբովների կլանին։ Middle East Forum-ը երկրում հասունացող հակամարտությունը նկարագրում է որպես «եռակողմ մաֆիոզ պատերազմ» Ալիևների, Թալիբովների և Փաշաևների ընտանիքների միջև։ Ներքին ճնշման ուժեղացման դեպքում Ալիևը, ամենայն հավանականությամբ, նոր ռազմական արկածախնդրություն կսկսի Հայաստանի դեմ՝ սեփական ուժի կերպարը վերականգնելու և ներքին խնդիրներից ուշադրությունը շեղելու համար։
Պարբերականի եզրահանգումը կտրուկ է. որևէ կայուն խաղաղություն չի լինի, քանի դեռ Ադրբեջանում իրական և խորքային բարեփոխումներ չեն իրականացվել։ Արագացնելով TRIPP-ի գործընթացը՝ Թրամփն ու Ռուբիոն հաղթանակի փոխարեն կարող են աղմկահարույց ձախողում ստանալ, որը միայն կսրի անկայունությունը Հարավային Կովկասի առանց այն էլ փխրուն տարածաշրջանում։ Այսպիսով, երկարաժամկետ խաղաղության հեռանկարները մնում են մշուշոտ, իսկ ստորագրված համաձայնագիրը, Middle East Forum-ի կարծիքով, դատապարտված է ձախողման։
