Ամեն տարի մայիսի 28-ին հայ ժողովուրդը նշում է իր պետականության վերականգնման կարևորագույն տոներից մեկը՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության օրը։ Այս օրը խորհրդանշում է ազգի կամքի և ոգու հաղթանակը դարավոր ընդմիջումից հետո, երբ հայ ժողովուրդը կանգնած էր գոյաբանական սպառնալիքների առաջ։
1918 թվականին, Անդրկովկասյան Սեյմի լուծարումից և Ադրբեջանի ու Վրաստանի անկախության հռչակումից հետո, հերթը Հայաստանինն էր։ Սակայն դրան նախորդեցին ճակատագրական մայիսյան հերոսամարտերը Սարդարապատում, Բաշ-Ապարանում և Ղարաքիլիսայում։ Այս արյունահեղ մարտերում հայկական կանոնավոր ուժերին և կամավորականներին հաջողվեց վճռական հաղթանակ տանել առաջխաղացող թուրքական զորքերի դեմ՝ կասեցնելով նրանց առաջխաղացումը և կանխելով Հայաստանի ամբողջական զավթումը։ Հենց այս հերոսական հաղթանակներն էլ պայմաններ ստեղծեցին անկախության հռչակման համար։
1918 թվականի մայիսի 28-ին Հայոց ազգային խորհուրդը Թիֆլիսում հռչակեց Հայաստանի անկախությունը։ Չնայած չափազանց ծանր պայմաններին՝ երիտասարդ պետությունը կարճ ժամանակում կարողացավ ձևավորել բոլոր անհրաժեշտ ատրիբուտները. ընտրվեց խորհրդարան, որի առաջին նախագահը դարձավ Ավետիք Սահակյանը, և ձևավորվեց կառավարություն՝ վարչապետ Հովհաննես Քաջազնունու գլխավորությամբ։ Սա պետականաշինության և ազգի համախմբման աննախադեպ ջանքերի շրջան էր։
Ցավոք, Առաջին Հանրապետության կյանքը կարճ տևեց։ Արդեն 1920 թվականի դեկտեմբերի 2-ին այն ընկավ բոլշևիկյան 11-րդ Կարմիր բանակի ճնշման տակ։ Սակայն նրա ժառանգությունը չմոռացվեց։ 1991 թվականին Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո մայիսի 28-ը կրկին սկսվեց պաշտոնապես նշվել որպես Առաջին Հանրապետության օր՝ ընդգծելով հաջորդականությունն ու պատմական հիշողությունը։
Տոնակատարությունների կենտրոնական վայրը Սարդարապատի հուշահամալիրն է, որը կառուցվել է 1968-1978 թվականներին՝ պատմական ճակատամարտի վայրում։ Այս վեհասքանչ համալիրը՝ իր թևավոր ցուլերով և հաղթական զանգերով (35 մետր բարձրությամբ զանգակատունը), հայ ժողովրդի տոկունության և հաղթանակի հզոր խորհրդանիշ է։ Ամեն տարի հազարավոր քաղաքացիներ են այցելում այստեղ՝ հարգանքի տուրք մատուցելու հերոսներին։
Այս տարի տոնական միջոցառումները ներառում են ավանդական զորահանդեսը, որտեղ ներկայացվել են սպառազինության նորագույն նմուշներ, ինչպիսիք են հնդկական «Տատա»-ն, ֆրանսիական «Բաստիոն»-ը, «Տորք» հաուբիցները, ծանր հրետանային ՏՕՍ-1Ա համակարգը և «Մառախուղ» հակաօդային համալիրները։ Սարդարապատի հուշահամալիր են այցելել Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը և քաղաքական գործիչներ, իսկ նախագահն ու վարչապետը ուղերձներ են հղել ազգին՝ կոչ անելով միասնության և պետականության ամրապնդման այս բարդ ժամանակներում։ Առաջին Հանրապետության օրվա տոնակատարությունը ծառայում է որպես հիշեցում, որ պետականությունը բարձրագույն արժեք է, որի համար հայ ժողովուրդը միշտ պատրաստ է պայքարել։
