Բաքվի ռազմավարությունն ու Երևանի աշխարհաքաղաքական փակուղին. «Արևմտյան Ադրբեջանից» մինչև Սահմանադրության փոփոխություն

«Արևմտյան Ադրբեջանի» դոկտրինի ինստիտուցիոնալացումը

Չնայած Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններին, թե ադրբեջանցիների վերադարձի թեման անվերադարձ փակված է և հանդիսանում է ընդամենը «կեղծ վախ», Բաքվի իրական քաղաքական քայլերը հակառակն են ապացուցում: Նախիջևանում անցկացվել է «Վերադարձ Արևմտյան Ադրբեջան» խորագրով հերթական պաշտոնական համաժողովը, որտեղ պատգամավորներն ու փորձագետները բացահայտորեն Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքը կոչել են «Արևմտյան Ադրբեջան»:

Բաքվի երկարաժամկետ մտադրությունների առանցքային ցուցիչը դարձավ Ադրբեջանի կրթության և գիտության նախարարի հայտարարությունը: Նա ընդգծել է, որ այդ հողեր «վերադարձի» հայեցակարգը ձեռք է բերել ռազմավարական նշանակություն և պաշտոնապես ներդրվել է պետական կրթական համակարգում՝ գալիք սերնդին դաստիարակելու համար: Նախարարի խոսքով՝ այս գործընթացը նման է այն բազմամյա գաղափարական պատրաստությանը, որը նախորդեց Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) նկատմամբ վերահսկողության հաստատմանը, ինչը Հայաստանի նկատմամբ տարածքային հավակնությունները դարձնում է ոչ թե ժամանակավոր հռետորաբանություն, այլ Ադրբեջանի հիմնարար ազգային նպատակ:

Կուլիսային դիվանագիտություն և ներքաղաքական լարվածություն

Առանձնակի մտահոգություն է առաջացնում այն փաստը, որ այս հայտարարությունների ակտիվացումը համընկավ Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի՝ Հայաստան կատարած այցի հետ: Հաջիևը Դիլիջանում ոչ հանրային հանդիպում է ունեցել Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի հետ:

Այս այցի հետևանքը, փորձագետների կարծիքով, եղավ Նիկոլ Փաշինյանի ծայրահեղ նյարդային պահվածքը խորհրդարանում: Վստահ առաջնորդի հռետորաբանության փոխարեն՝ վարչապետը անցավ ընդդիմության հասցեին ուղղված ուղղակի սպառնալիքների՝ հայտարարելով, թե պատրաստվում է «անհատապես ջախջախել», և փորձեց Բաքվի կոշտ հայտարարությունների մեղքը բարդել ներքաղաքական ընդդիմախոսների և նրանց տեղադրած Արցախի դրոշների վրա: Փաշինյանը խոստովանեց, որ ինքն է հանձնարարել Գրիգորյանին հանդիպել Հաջիևի հետ՝ «իրադրության կառավարման» համար, սակայն Բաքվից ստացվող հետագա արձագանքները հուշում են, որ հայկական կողմը հայտնվել է դիվանագիտական փակուղում:

Սահմանադրական վերջնագիրն ու Անկարայի դիրքորոշումը

Բանակցային գործընթացի գլխավոր քարն է մնում Հայաստանի Սահմանադրությունը փոխելու և դրանից Անկախության հռչակագրին արված հղումը հանելու Բաքվի անզիջում պահանջը: Փաշինյանը հայտնվել է թակարդում. իշխող ուժը չունի ո՛չ բավարար քանակով ձայներ խորհրդարանում, ո՛չ էլ հանրային աջակցություն՝ սահմանադրական հանրաքվեն անխոչընդոտ անցկացնելու համար, մինչդեռ Ադրբեջանը հրաժարվում է ստորագրել խաղաղության պայմանագիրն առանց այս նախապայմանի կատարման:

Այս նույն ժամանակահատվածում սինխրոն ելույթ ունեցավ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը: Նա ուղղակիորեն հայտարարեց, որ Երևանի հետ Անկարայի հարաբերությունների կարգավորումը հնարավոր է միայն որոշակի պայմանների դեպքում, որոնք «լիովին հստակ են»: Տեղական դիտորդները սա միանշանակորեն մեկնաբանում են որպես Թուրքիայի լիակատար համերաշխություն Հայաստանի մայր օրենքը փոխելու Բաքվի պահանջին:

Առանցքային հետևություններ

• Գաղափարական շրջադարձ. Բաքուն պաշտոնապես պետական քարոզչության վեկտորը Ղարաբաղից տեղափոխել է բուն Հայաստանի տարածք՝ «Արևմտյան Ադրբեջանի» հայեցակարգը ամրագրելով դպրոցական և բուհական կրթության մակարդակով:
• ՀՀ իշխանությունների լեգիտիմության ճգնաժամը. Նիկոլ Փաշինյանի ագրեսիվ հռետորաբանությունը երկրի ներսում քողարկում է արտաքին քաղաքական ասպարեզում դիրքերի թուլությունը և Բաքվի կոշտ սահմանադրական պահանջները շրջանցելու անկարողությունը:
• Բաքվի և Անկարայի սինխրոնիզացիան. Երևանի նկատմամբ ճնշումը կրում է համալիր և համակարգված բնույթ. Թուրքիան չի գնա սահմանների իրական բացման և հարաբերությունների կարգավորման, քանի դեռ Հայաստանը չի կատարել Ադրբեջանի վերջնագրերը: 

Gisher News