Գնա ընտրության
08-04-2026 23:33

Պեզեշկյանը դատապարտել է Իրանում հրադադարի խախտումները տարածաշրջանային սրացման ֆոնին

Իրանի նախագահ Իբրահիմ Պեզեշկյանը կտրուկ դատապարտել է հրադադարի ռեժիմի բազմաթիվ խախտումները, որը վերջերս համաձայնեցվել էր Թեհրանի և Վաշինգտոնի միջև։ Մասնավորապես, պետության ղեկավարի մամուլի ծառայությունը հայտնել է ռազմավարական նշանակություն ունեցող Լավան և Սիրի կղզիների վրա հարձակումների մասին, ինչը լուրջ մարտահրավեր է դարձել փխրուն հրադադարի համար։ Պեզեշկյանի հայտարարությունը ընդգծում է տարածաշրջանում աճող լարվածությունը և Իսլամական Հանրապետության վճռականությունը պաշտպանելու իր շահերը։

Իրանի նախագահի մամուլի ծառայության պաշտոնական հաղորդագրության մեջ հստակ նշվել է, որ Թեհրանը մտադիր է «վճռական պատասխան» տալ ցանկացած ագրեսիվ գործողության։ Այս նախազգուշացումը հնչել է այն բանից հետո, երբ չորեքշաբթի գիշերը Իրանը և Միացյալ Նահանգները Պակիստանի միջնորդությամբ համաձայնեցրել էին երկշաբաթյա հրադադար։ Իրանի արտգործնախարար Աբբաս Արաքչին արդեն քննարկել է այդ խախտումները պակիստանյան կողմի հետ, ինչը վկայում է իրավիճակի լրջության և դիվանագիտական կարգավորման փորձերի մասին։

Սակայն, չնայած հայտարարված հրադադարին, տարածաշրջանային իրավիճակը մնում է չափազանց անկայուն։ Իսրայելական բանակը, թեև հայտարարել է հարձակումների դադարեցման մասին, շարունակել է լայնածավալ գործողությունը Լիբանանի հարավում գործող շիական «Հեզբոլլահ» շարժման դեմ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի ավիացիան և հրետանին հարվածներ են հասցրել ավելի քան տասը բնակավայրերի, ինչը մտահոգություն է առաջացրել ապաէսկալացիայի վերաբերյալ ընդհանուր պայմանավորվածությունների պահպանման շուրջ։ Իսրայելի այս գործողությունները, ըստ բազմաթիվ վերլուծաբանների, կարող են Իրանի կողմից ընկալվել որպես հրադադարի ոգու, եթե ոչ տառի, անուղղակի խախտում։

Իրավիճակը սրվում է ԶԼՄ-ների հաղորդումներով ԱՄՆ-ի և Իսրայելի ենթադրյալ համատեղ հարվածների մասին Իրանի հարավում գտնվող նավթավերամշակման գործարաններին։ Թեև այդ հարձակումների պաշտոնական հաստատում չի եղել, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ) հայտնել է Hermes 900 անօդաչու թռչող սարքի խոցման մասին հարավային Ֆարս նահանգի վրա, ինչը կարող է վկայել Իրանի օդային տարածքում ակտիվ հետախուզական կամ հարվածային գործունեության մասին։ Նման միջադեպերը միայն ավելացնում են լարվածությունը առանց այն էլ բորբոքված իրավիճակում։

Միաժամանակ, Իսրայելի կողմից Լիբանանի վրա հարձակումների հետ մեկտեղ, ըստ իրանական Fars գործակալության տվյալների, դադարել է տանկերների անցումը ռազմավարական նշանակություն ունեցող Հորմուզի նեղուցով։ Այս իրադարձությունը հսկայական նշանակություն ունի համաշխարհային տնտեսության համար, քանի որ նեղուցով է անցնում նավթի համաշխարհային մատակարարումների զգալի մասը։ Վաշինգտոնի հետ հրադադարի պայմանների համաձայն՝ Թեհրանը պարտավորվել էր ապահովել անվտանգ նավագնացություն Հորմուզի նեղուցում։ Սակայն ներկա իրավիճակը ցույց է տալիս, որ Իրանը կարող է օգտագործել իր վերահսկողությունը նեղուցի վրա որպես ճնշման լծակ։ Tasnim գործակալությունը հայտնում է, որ ներկայումս նեղուցով թույլատրվում է անցնել միայն «բարեկամ երկրների» նավերին, որոնց Իրանը դասում է Ռուսաստանը, Չինաստանը, Հնդկաստանը, Իրաքը և Պակիստանը։

Այս իրադարձությունների ֆոնին շարունակվում են դիվանագիտական ջանքերը երկարաժամկետ լուծում գտնելու ուղղությամբ։ Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև ապագա համաձայնագրի հիմքում կարող է ընկած լինել իրանական տասը կետից բաղկացած պլանը։ Այս պլանը նախատեսում է Իրանի կողմից Հորմուզի նեղուցի վերահսկողության պահպանում, միջազգային պատժամիջոցների վերացում, վնասների համար փոխհատուցում ստանալը և ուրանի հարստացման շարունակումը։ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը նախկինում այս առաջարկը անվանել էր «ընդունելի երկխոսություն սկսելու համար», ինչը հույս է տալիս հետագա բանակցությունների համար։ Այս կարևոր բանակցությունների առաջին փուլը նախատեսված է ապրիլի 10-ին և պետք է տեղի ունենա Իսլամաբադում։ Սակայն, հաշվի առնելով հրադադարի ներկա խախտումները և լարվածության սրացումը, այդ բանակցությունների հեռանկարները մնում են անորոշ և կախված են կողմերի ապաէսկալացիայի և ձեռք բերված պայմանավորվածությունների պահպանման կարողությունից։

Խամենեին հայտարարում է առճակատման նոր դարաշրջան. Հորմուզի վերահսկողություն և սպառնալիքներ ԱՄՆ-ին ու Իսրայելին
Իրանը պայման է դրել ԱՄՆ-ի հետ համաձայնագրի համար. Դադարեցնել Իսրայելի ագրեսիան Լիբանանում
Իրանը ԱՄՆ-ին և Իսրայելին մեղադրում է լայնածավալ ռազմական հանցագործությունների մեջ. հարյուրավոր դպրոցներ և հիվանդանոցներ ավերված են
Իրանը վերականգնել է Հորմուզի նեղուցի ռազմական վերահսկողությունը՝ ԱՄՆ-ի «շրջափակման» պատճառով
Ալի Լարիջանին մահմեդական երկրներին կոչ է արել միավորվել ԱՄՆ-ի և Իսրայելի դեմ