Հայաստանի պետական պարտքը շարունակում է մնալ հանրային քննարկումների և քաղաքական բանավեճերի կենտրոնում՝ հասնելով աննախադեպ մակարդակների։ «Հետք»-ի վերլուծության համաձայն՝ այս պահին Հայաստանն ունի ավելի քան 14 միլիարդ դոլարի պետական պարտք, ինչը զգալիորեն աճել է վերջին տարիներին։ Մասնավորապես, 2018 թվականից ի վեր, երբ Նիկոլ Փաշինյանը ստանձնեց վարչապետի պաշտոնը, պետական պարտքը կրկնապատկվել է՝ առաջացնելով լուրջ մտահոգություններ երկրի ֆինանսական կայունության վերաբերյալ։
Պետական պարտքի գոյացումը բնական երևույթ է այն երկրների համար, որտեղ պետական բյուջեի ծախսերը գերազանցում են եկամուտները։ Այսինքն՝ քաղաքացիներից և բիզնեսներից հավաքվող հարկերը բավարար չեն տարեկան բոլոր ծախսերը ծածկելու համար, և պետությունը ստիպված է լինում պարտք վերցնել։ Այս սկզբունքով էլ տարիներ շարունակ կուտակվել և ծանրացել է Հայաստանի պետական պարտքը։ Կարևոր է նշել, որ պարտքն աճել է ոչ միայն ներկայիս, այլև նախկին իշխանությունների օրոք՝ հատկապես տնտեսական ցնցումների ժամանակ։ Օրինակ՝ 2020 թվականին, համավարակի և արցախյան պատերազմի պայմաններում, երբ տնտեսությունը կտրուկ անկում ապրեց, և բյուջե մուտքերը նվազեցին, պետությունը ստիպված էր ավելի շատ հույսը դնել պարտքի վրա։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, արձագանքելով պետական պարտքի աճի վերաբերյալ հարցերին, 2025 թվականի նոյեմբերին Ազգային ժողովում հայտարարել էր, որ դրա հիմնական պատճառներից մեկը զենքի գնումներն են եղել՝ նշելով. «Զենք ենք առել։ Պարտքով ենք զենք առել, որովհետև շատ ա պետք եղել ու միանգամից»։ Նա նաև հիշեցրել էր 2020 թվականի համավարակի մասին՝ ընդգծելով, որ վարկեր են վերցվել երկիրը Կովիդի մարտահրավերները հաղթահարելու համար։ Սակայն, ինչպես նշում է «Հետք»-ը, պարտքը շարունակել է աճել ոչ միայն պատերազմի և համավարակի տարիներին, այլև դրան հաջորդող ժամանակահատվածում։ Նույնիսկ 2022 թվականին և դրանից հետո, երբ Հայաստանը դարձավ տարանցիկ երկիր Արևմուտքի և Ռուսաստանի առևտրի համար, գրանցեց բարձր տնտեսական աճ և ընդունեց հազարավոր տեղափոխվածների ՌԴ-ից, պետական պարտքի աճի տեմպերը չդանդաղեցին։
ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը, մեկնաբանելով պարտքի քաղաքականությունը, «Հետք»-ի հետ զրույցում նշել է. «Ընդհանուր տրամաբանությունը այսպիսին է՝ մենք պարտք ենք վերցնում, որպեսզի ներդրում կատարենք մեր ապագա զարգացման մեջ, որպեսզի հետագայում կարողանանք ավելացնել մեր եկամուտներն ավելի արագ, քան պարտքի հետ կապված ծախսերն են, քան պարտքը ինքնին»։ Սակայն հարց է առաջանում, թե արդյոք պարտքն իրապես ուղղվել է զենքի գնումներին և քովիդի հաղթահարմանը, և արդյոք պարտքի բեռը նվազել է, ինչպես հայտարարում են իշխանությունները։
Պետական պարտքը բաղկացած է ներքին և արտաքին պարտքերից։ Այս տարվա հունվարի վերջի դրությամբ՝ Հայաստանի ընդհանուր պարտքի գրեթե կեսը արտաքին պարտքն է՝ 7.2 միլիարդ դոլար, որից 6.7 միլիարդ դոլարը կառավարության պարտքն է, իսկ մնացածը՝ ՀՀ կենտրոնական բանկինը։ Արտաքին պարտքը հիմնականում միջազգային կազմակերպություններից (Համաշխարհային բանկ, Ասիական զարգացման բանկ) և տարբեր երկրներից (Ֆրանսիա, Ռուսաստան և այլն) ստացված վարկերն են։ Ներքին պարտքը կազմում է 7.4 միլիարդ դոլար կամ 2.8 տրիլիոն դրամ, որը պետությունը պարտք է քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց՝ պետական պարտատոմսերի միջոցով։ Ֆինանսների նախարարությունը վերջերս որոշել է Կենտրոնական բանկի պարտքը առանձնացնել և չներառել պետական պարտքի մեջ՝ հղում անելով միջազգայնորեն ընդունված չափանիշներին, ինչը, ըստ «Հետք»-ի, նվազեցնում է պետական պարտքի հաշվարկային չափը։ Սակայն նույնիսկ առանց ԿԲ պարտքի, պարտքի աճը շարունակում է մնալ մտահոգիչ։
Վերջին տարիներին ներքին պարտքն աճում է շատ ավելի արագ տեմպերով։ 201են8 թվականից ի վեր ներքին պարտքն ավելացել է 6 միլիարդ դոլարով, մինչդեռ արտաքին պարտքը՝ ընդամենը 1.5 միլիարդ դոլարով։ Պետությունը նախընտրում է ներքին պարտքը՝ այն համարելով ավելի ապահով, քանի որ այն տրվում և մարվում է հայկական դրամով և զերծ է արտարժույթի տատանումների ռիսկից։ Սակայն, ինչպես նշում են փորձագետները, ներքին պարտքի սպասարկումն ավելի թանկ է, քանի որ տոկոսադրույքներն ավելի բարձր են։
Իշխանությունները փորձում են փարատել հանրության անհանգստությունը պետական պարտքի վերաբերյալ։ Օրինակ՝ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը 2025 թվականի փետրվարին հայտարարել էր, որ Հայաստանի արտաքին պարտքը ոչ թե 12 միլիարդ դոլար է, այլ 5.962 միլիարդ դոլար՝ մեղադրելով 12 միլիարդ թիվը տարածողներին մանիպուլյացիայի մեջ։ Սակայն, խոսելով միայն արտաքին պարտքի մասին և անտեսելով ներքին պարտքը, Պապոյանն, ըստ էության, ինքն է մոլորեցնում հանրությանը։ Ներքին պարտքը ոչ միայն չի զիջում արտաքինին իր ծավալով, այլև դրա սպասարկումն ավելի թանկ է, ինչը նշանակում է ավելի բարձր տոկոսավճարներ պետական բյուջեի համար։ Այսպիսով, պետական պարտքի բեռի նվազման մասին իշխանությունների հայտարարությունները մնում են քննարկման առարկա՝ հաշվի առնելով թվերի և մեկնաբանությունների տարբերությունները։
