Նյու Յորքի ապրանքային բորսան (NYMEX) ականատես եղավ WTI մակնիշի նավթի ֆյուչերսների արժեքի զգալի անկմանը՝ 2026 թվականի մայիսին մատակարարմամբ։ Առևտրային տվյալների համաձայն՝ գինը նվազել է ավելի քան 17%-ով, ինչը ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի՝ Իրանի վերաբերյալ վերջին հայտարարությունների անմիջական արձագանքն էր։ Այս անկումը ընդգծում է համաշխարհային էներգետիկ շուկաների զգայունությունը աշխարհաքաղաքական իրադարձությունների և համաշխարհային առաջնորդների հռետորաբանության նկատմամբ։
Կտրուկ անկումը սկսվել է ապրիլի 8-ի վաղ առավոտյան։ Մոսկվայի ժամանակով 01:36-ի դրությամբ՝ WTI-ի արժեքն արդեն ցույց էր տալիս 9,19% անկում՝ հասնելով 102,08 դոլարի մեկ բարելի դիմաց։ Սակայն իրավիճակն արագորեն վատթարացավ. մինչև 02:06-ը անկումն արագացավ, և WTI-ի մեկ բարելի գինը սահմանվեց 93,23 դոլարի մակարդակում, ինչը նշանակում էր 17,06% անկում։ Նման արագ փոփոխությունը ընդամենը կես ժամվա ընթացքում վկայում է շուկայի խուճապային արձագանքի մասին, որը պայմանավորված է անորոշությամբ և տարածաշրջանում ապագա մատակարարումների ու կայունության վերաբերյալ մտավախություններով։
Այս անկայունության հիմնական պատճառը Դոնալդ Թրամփի հայտարարություններն էին։ Նա ավելի վաղ հայտարարել էր Իրանի էներգետիկ ենթակառուցվածքների վրա հարվածները երկու շաբաթով հետաձգելու մասին։ Այս որոշումը հաջորդել էր մի շարք սպառնալիքների և վերջնագրերի։ Մասնավորապես, իր Truth Social հաշվում Թրամփը նախկինում սպառնացել էր հարվածներ հասցնել Իրանի էներգետիկ և քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին, եթե Թեհրանը մինչև ապրիլի 6-ը չապահովի Հորմուզի նեղուցում լայնածավալ նավագնացության վերսկսման պայմանները։ Այնուհետև ամերիկացի առաջնորդը երկարաձգեց այդ ժամկետը մեկ օրով՝ մինչև ապրիլի 8-ի Մոսկվայի ժամանակով 03:00-ն՝ ստեղծելով լարված սպասման մթնոլորտ։
Axios-ին տված հարցազրույցում ապրիլի 5-ին Թրամփը լավատեսություն էր հայտնել ապրիլի 7-ին Իրանի հետ գործարք կնքելու վերաբերյալ, ինչը, կարծես, պետք է հանգստացներ շուկաները։ Սակայն նրա հետագա գործողություններն ու հայտարարությունները շարունակում էին ներդրողներին լարվածության մեջ պահել։ Նրա դիրքորոշման երկիմաստությունն ու փոփոխականությունը՝ սպառնալիքներից մինչև դիվանագիտական լուծման ակնարկներ, իդեալական պայմաններ են ստեղծում նավթի շուկայում շահարկումների և գների կտրուկ տատանումների համար։
Այս համատեքստում կարևոր դեր խաղաց Պակիստանի վարչապետը, ով երեքշաբթի օրը դիմեց ԱՄՆ նախագահին՝ խնդրելով ևս երկու շաբաթով երկարաձգել Իրանի հետ համաձայնության հասնելու վերջնաժամկետը։ Նա ընդգծեց, որ իրավիճակի կարգավորմանն ուղղված դիվանագիտական ջանքերը «կայունորեն առաջընթաց են գրանցում և պոտենցիալ կարող են էական արդյունքների հանգեցնել մոտ ապագայում»։ Բարի կամքի ժեստով Շարիֆն առաջարկեց Իրանի իշխանություններին այդ ժամկետում բացել Հորմուզի նեղուցը։ Հորմուզի նեղուցը նավթի փոխադրման համաշխարհային առանցքային զարկերակներից է, և դրա փակման կամ տարածաշրջանում անկայունության ցանկացած սպառնալիք անմիջապես արտացոլվում է էներգակիրների համաշխարհային գների վրա։
Այսպիսով, WTI նավթի շուկայում ներկայիս իրավիճակը վառ օրինակ է այն բանի, թե ինչպես աշխարհաքաղաքական մանևրները և քաղաքական գործիչների հայտարարությունները կարող են ակնթարթորեն ազդել համաշխարհային տնտեսության վրա։ Իրանի վրա հարվածների հետաձգումը, թեև ժամանակավոր միջոց է, նվազեցրեց նավթի մատակարարումների անմիջական ռիսկերը, ինչը հանգեցրեց գների ճշգրտման։ Սակայն 2026 թվականի մայիսի երկարաժամկետ ֆյուչերսները, որոնք նույնպես զգալի անկում են ցույց տալիս, մատնանշում են, որ շուկան իր սպասումներում ներառում է տարածաշրջանում լարվածության և անորոշության երկարաժամկետ պահպանումը։ Ներդրողները ուշադիր հետևում են դիվանագիտական ջանքերի զարգացմանը և ներգրավված բոլոր կողմերի հետագա քայլերին, քանի որ հակամարտության ցանկացած սրացում կամ, ընդհակառակը, թուլացում հեռուն գնացող հետևանքներ կունենա էներգակիրների համաշխարհային գների և գլոբալ տնտեսության կայունության համար։
