Հայաստանի և Չինաստանի միջև հարաբերությունները, որոնք արմատներ ունեն դարավոր պատմության խորքերում, այսօր հասել են որակապես նոր մակարդակի՝ վերածվելով ամուր ռազմավարական գործընկերության։ Այս զարգացումը հիմնված է փոխադարձ հարգանքի, ընդհանուր շահերի և համատեղ պատմական հիշողության վրա, որը շարունակում է կապել երկու ժողովուրդներին։
Հայ-չինական դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը տեղի է ունեցել 1992 թվականի ապրիլի 6-ին՝ «Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության և Հայաստանի Հանրապետության միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու մասին» համատեղ հայտարարության ստորագրմամբ։ Սա նշանավորեց նոր դարաշրջանի սկիզբը երկկողմ կապերում։ Ավելի քան երեք տասնամյակ անց, 2025 թվականի օգոստոսի 31-ին, Տյանցզինում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինի պատմական հանդիպման ժամանակ ստորագրվեց «ՀՀ և ՉԺՀ միջև ռազմավարական գործընկերություն հաստատելու մասին» համատեղ հայտարարությունը։ Այս փաստաթուղթը ոչ միայն ամրապնդեց առկա կապերը, այլև ճանապարհ հարթեց համագործակցության նոր հորիզոնների համար՝ ընդգրկելով քաղաքական երկխոսությունից մինչև մարդասիրական և մշակութային նախագծեր։
Հանրային դիվանագիտությունը կարևոր դեր է խաղում այս հարաբերությունների խորացման գործում։ 2025 թվականին Չինաստանի արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության ժողովրդական ասոցիացիայի պատվիրակության՝ նախագահ Յան Վանմինի գլխավորությամբ, Հայաստան կատարած այցը վկայում է այս ուղղության կարևորության մասին։ Այցի ընթացքում քննարկվել են հումանիտար համագործակցության ընդլայնման հեռանկարները, հատուկ ուշադրություն դարձվելով միջտարածաշրջանային կապերի զարգացմանը, կրթական ծրագրերին և համատեղ մշակութային նախաձեռնություններին։ Հայաստան-Չինաստան բարեկամության ասոցիացիան, որը նշում էր իր 37-ամյակը, շարունակում է մնալ այս կապերի ամրապնդման կարևոր հարթակ։
Երկու երկրների միջև կապերը խորանում են ոչ միայն ժամանակակից համագործակցության, այլև ընդհանուր պատմական հիշողության շնորհիվ։ Անցյալ տարի Հայաստանը և Չինաստանը համատեղ նշեցին Չինաստանի ժողովրդի ճապոնական ագրեսիայի դեմ դիմադրության պատերազմի և Երկրորդ համաշխարհային հակաֆաշիստական պատերազմի 80-ամյակը։ Այս իրադարձությունները վառ հիշեցում են այն մասին, թե ինչպես են երկու ժողովուրդները միավորվել միլիտարիզմի դեմ ընդհանուր պայքարում։ Արխիվային տվյալները փաստում են, որ հազարավոր հայ զինծառայողներ մասնակցել են Չինաստանի ժողովրդական դիմադրության պատերազմին։ Այս հերոսական անցյալի հիշատակի պահպանումը մնում է մարդասիրական համագործակցության առանցքային մասը։
Այս պատմական կապի կենդանի խորհրդանիշներն են 104-ամյա վետերան Մեխակ Ավետիսյանը և 103-ամյա Աղվան Պողոսյանը, որոնց կյանքը անմիջականորեն կապված է 1945 թվականի իրադարձությունների հետ։ Անցյալ տարի նրանց այցելեցին Հայաստանում Չինաստանի դեսպան Լի Շինվեյը և ռազմական կցորդ, ավագ գնդապետ Ան Ցյանը՝ ի նշան հարգանքի և երախտագիտության։ Ցավոք, վետերան Աղվան Պողոսյանը մահացավ 2025 թվականի դեկտեմբերին, սակայն նրա հիշատակը, ինչպես բոլոր մասնակիցներինը, մնում է մեր ժողովուրդների համատեղ պատմության անբաժանելի մասը։
Ժամանակակից աշխարհում Չինաստանը հանդես է գալիս որպես համաշխարհային կայունության և կայուն աճի հիմնական գործոն՝ հասնելով զգալի հաջողությունների տնտեսության, գիտության և տեխնոլոգիայի ոլորտներում։ 2026 թվականի մարտին Պեկինում հաստատված 15-րդ հնգամյա ծրագիրը (2026–2030) նոր հնարավորություններ է բացում համաշխարհային հանրության, այդ թվում՝ Հայաստանի համար։ Հայաստանի համար Չինաստանը ոչ միայն ռազմավարական գործընկեր է, այլև միջազգային համագործակցության կարևոր խաղացող, որի փորձը ցույց է տալիս ավանդույթների և ժամանակակից զարգացման ներդաշնակ համադրման հնարավորությունը։
Ինչպես նշում է Հայաստան-Չինաստան բարեկամության ընկերության նախագահ Կարեն Ավագյանը, հայ-չինական հարաբերությունների պատմությունը պարզապես իրադարձությունների շարք չէ, այլ դարաշրջանները կապող կենդանի հոսք՝ հոսող հնության իմաստության, պատերազմի փորձությունների և ժամանակակից համագործակցության միջով։ Ողբերգությունների և հաղթանակների համատեղ հիշողությունը, հայ զինվորների ներդրումը չինական ժողովրդի դիմադրության պատերազմի հաղթանակում, երկու երկրների ուշադրությունը վետերանների նկատմամբ և անկեղծ ու արդյունավետ համագործակցությունը տարբեր ոլորտներում՝ այս ամենը մեր բարեկամությունը դարձնում է խորը և անկեղծ։ Այս ռազմավարական գործընկերությունը կդառնա մեր ժողովուրդների հետագա մերձեցման ամուր հիմք՝ կապված բարեկամության հինավուրց կամուրջով, որը մենք վստահորեն կանցնենք միասին՝ գալիք շատ սերունդների համար։
