Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված շարունակական երկխոսության շրջանակներում կողմերն ակտիվորեն քննարկում են Անիի պատմական կամրջի համատեղ վերականգնման հնարավորությունը։ Այս մասին 2026 թվականի մարտի 23-ին հայտարարել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը՝ Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նիստում, ներկայացնելով Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2025 թվականի ծրագրի կատարման ընթացքի մասին հաշվետվությունը։
Անիի կամուրջը, որը գտնվում է Ախուրյան գետի վրա, որը ծառայում է որպես երկու երկրների միջև բնական սահման, ոչ միայն ճարտարապետական հուշարձան է, այլև ընդհանուր պատմության և մշակութային ժառանգության հզոր խորհրդանիշ։ Կառուցված լինելով X-XI դարերում՝ այս կամուրջը ժամանակին կապում էր միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաք Անին արտաքին աշխարհի հետ՝ նպաստելով առևտրին և մշակութային փոխանակումներին։ Դրա վերականգնումը կլիներ ոչ միայն մշակութային ժառանգության պահպանման ակտ, այլև շոշափելի քայլ դեպի հայ և թուրք ժողովուրդների միջև վստահության և փոխըմբռնման հաստատում։
Միրզոյանն ընդգծել է, որ ներկայումս ճշտվում են իրավական հիմքերը և մշակվում են մեխանիզմներ, որոնք անհրաժեշտ են նման մասշտաբային համատեղ նախագծի իրականացման համար։ Սա վկայում է երկու կողմերի մտադրությունների լրջության և հռետորական հայտարարություններից կոնկրետ գործողությունների անցնելու նրանց ձգտման մասին։ Անիի պատմական կամրջի վերականգնման գործընթացը պահանջում է ոչ միայն զգալի ֆինանսական և տեխնիկական ռեսուրսներ, այլև երկու երկրների փորձագետների, պատմաբանների և վերականգնողների սերտ համագործակցություն, ինչը ինքնին կարող է հզոր կատալիզատոր դառնալ երկխոսության համար։
Անիի կամրջի վերականգնման նախաձեռնությունը Երևանի և Անկարայի միջև քննարկվող հարցերի ավելի լայն շրջանակի մաս է կազմում։ Բանակցությունների ընթացքում շոշափվող այլ թեմաների շարքում Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը նշել է Գյումրի-Կարս երկաթուղային հաղորդակցության հնարավոր վերսկսումը, որը հսկայական տնտեսական նշանակություն ունի տարածաշրջանի համար։ Քննարկվում են նաև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման, տասնամյակներ շարունակ փակ մնացած ցամաքային սահմանի բացման և երկու երկրների ուսանողների համար իրենց բուհերում կրթաթոշակների սահմանման հարցերը։ Այս քայլերն ուղղված են երկարաժամկետ կարգավորման համապարփակ հիմք ստեղծելուն, որն ընդգրկում է տնտեսական, կրթական և մշակութային ոլորտները։
Երկխոսության վերսկսումը և մշակութային ժառանգության նման զգայուն ոլորտներում համագործակցության ձգտումը ցույց են տալիս երկու կողմերի աճող պատրաստակամությունը՝ հաղթահարելու պատմական տարաձայնությունները և կառուցելու ավելի կառուցողական հարաբերություններ։ Անիի կամրջի համատեղ վերականգնումը կարող է նախադեպ դառնալ այլ նախագծերի համար, որոնք կնպաստեն կապերի ամրապնդմանը և դրական օրակարգի ձևավորմանը։ Սա ոչ միայն կբարելավի երկու երկրների միջազգային հեղինակությունը, այլև, ինչն ավելի կարևոր է, կստեղծի բարենպաստ պայմաններ բարիդրացիական հարաբերությունների զարգացման և Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում կայունության համար։ Սակայն, չնայած դրական տեղաշարժերին, ամբողջական կարգավորման ճանապարհը դեռ երկար է և պահանջում է մշտական ջանքեր, քաղաքական կամք և փոխզիջումների պատրաստակամություն երկու կողմերից։
