Հայաստանում արտաքին տնտեսական գործունեության համակարգը զգալի փոփոխությունների է ենթարկվելու՝ 39 միլիոն եվրոյի վարկի ստացման շնորհիվ։ Այս միջոցները, որոնք տրամադրվել են Եվրոպական վերակառուցման և զարգացման բանկի (ԵՎԶԲ) կողմից, ինչպես նաև պետական բյուջեից հատկացումները, կուղղվեն ժամանակակից կենտրոնի ստեղծմանը, որը կոչված է դառնալու երկրի արտահանման-ներմուծման գործարքների օպտիմալացման հիմնական տարրը։ Նախաձեռնությունը հայտարարել է Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Էդուարդ Հակոբյանը Ազգային ժողովի նիստում, որտեղ քննարկվում էր «Երևանի մաքսային-լոգիստիկ կենտրոն» ծրագրի շրջանակներում Հայաստանի և ԵՎԶԲ-ի միջև դրամաշնորհային համաձայնագրի վավերացման հարցը։
Հայաստանում մաքսային կառավարման գործող համակարգը բնութագրվում է մասնատվածությամբ և անարդյունավետությամբ։ Հայտարարագրերի ձևակերպման և փաստաթղթային հսկողության գործընթացներն իրականացվում են մաքսային մարմինների կողմից, մինչդեռ ապրանքների փաստացի ստուգումներն իրականացվում են առանձին, հաճախ հեռավոր տերմինալներում։ Նման մասնատվածությունը հանգեցնում է ընթացակարգերի բարդացմանը, բիզնեսի համար ժամանակի ծախսերի ավելացմանը և ընդհանուր թողունակության նվազմանը։ Բացի այդ, Հակոբյանն ընդգծել է ենթակառուցվածքային լուրջ սահմանափակումների առկայությունը. շատ տերմինալներ չունեն լիարժեք հսկողություն իրականացնելու համար անհրաժեշտ պայմաններ, ներառյալ լաբորատոր հզորությունների բացակայությունը որոշակի կատեգորիայի ապրանքների օպերատիվ ստուգման համար, ինչը դանդաղեցնում է գործընթացը և ստեղծում լրացուցիչ ռիսկեր։
Արտաքին տնտեսական գործունեության նոր կենտրոնի ստեղծումը կոչված է արմատապես փոխելու այս իրավիճակը։ Դրա հիմնական նպատակն է կենտրոնացնել արտաքին առևտրային գործարքների հետ կապված բոլոր ընթացակարգերը մեկ, ինտեգրված հարթակում։ Սա նշանակում է, որ ոչ միայն մաքսային գործառույթները, այլև արտահանման-ներմուծման գործարքների կարգավորմանը մասնակցող բոլոր պետական մարմինների գործընթացները կմիավորվեն մեկ համակարգում։ Նման մոտեցումը թույլ կտա զգալիորեն բարձրացնել կառավարման արդյունավետությունը, նվազեցնել բյուրոկրատական խոչընդոտները և նվազագույնի հասցնել ժամանակի ծախսերը արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակիցների համար։ Իշխանություններն ակնկալում են, որ սա կհանգեցնի բիզնես վարելու պայմանների պարզեցմանը և դրա մրցունակության բարձրացմանը միջազգային ասպարեզում։
Ենթադրվում է, որ նոր կենտրոնը կտեղակայվի ռազմավարական նշանակության վայրում՝ Երևանի մոտակայքում, «Հյուսիս-Հարավ» ավտոմայրուղուն հարակից տարածքում, մասնավորապես՝ Կոտայքի մարզի Նաիրի համայնքի Պռոշյան գյուղում։ Նման տեղակայման ընտրությունը պայմանավորված է լոգիստիկ հոսքերի առավելագույն հասանելիությունն ու հարմարավետությունն ապահովելու, ինչպես նաև կենտրոնը երկրի հիմնական տրանսպորտային զարկերակներին ինտեգրելու ձգտումով։ Ծրագրի իրականացումն ուղղված է ոչ միայն մաքսային ենթակառուցվածքների թողունակության և արդյունավետության բարձրացմանը, այլև տարածաշրջանային լոգիստիկ հանգույցի դերում Հայաստանի դիրքերի ամրապնդմանը։ Սա թույլ կտա երկրին ավելի ակտիվորեն մասնակցել միջազգային առևտրային շղթաներին և ներգրավել տարանցիկ բեռներ։
Ծրագրի ֆինանսավորումն իրականացվում է ԵՎԶԲ-ի կողմից տրամադրվող 39 միլիոն եվրո վարկային միջոցների հաշվին, որոնք կտրամադրվեն երկու տրանշով՝ 30 միլիոն եվրո և 9 միլիոն եվրո։ Կարևոր է նշել, որ դրամաշնորհային համաձայնագիրը նախատեսում է նաև Հայաստանի կառավարության կողմից 9 միլիոն եվրոյի համաֆինանսավորում, որը կուղղվի ԱԱՀ-ի պարտավորությունների վճարմանը։ Այս գումարից 7,8 միլիոն եվրոն բաժին է ընկնում վարկային միջոցներին (6 միլիոն եվրո՝ առաջին տրանշով, և 1,8 միլիոն եվրո՝ երկրորդ տրանշով), իսկ 1,2 միլիոն եվրոն՝ դրամաշնորհային միջոցներին։ Ֆինանսավորման նման կառուցվածքն ընդգծում է մտադրությունների լրջությունը և ծրագրի իրականացման համապարփակ մոտեցումը, որը խոստանում է դառնալ Հայաստանի տնտեսական զարգացման հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը առաջիկա տարիներին՝ նպաստելով միջազգային առևտրի համար ավելի թափանցիկ, արագ և արդյունավետ միջավայրի ստեղծմանը։
